好的,我把整个过程从头到尾总结一遍。
一、假设一般方程
\[ a\psi_t + b\psi_{tt} + c\psi_x + d\psi_{xx} = 0 \]
其中 \(a, b, c, d\) 是待定系数。
二、代入波函数
\[ \psi = e^{i(kx-wt)} \]
逐项求导:
\[ \psi_t = -iw\psi \]
\[ \psi_{tt} = -w^2\psi \]
\[ \psi_x = ik\psi \]
\[ \psi_{xx} = -k^2\psi \]
代入方程:
\[ a(-iw)\psi + b(-w^2)\psi + c(ik)\psi + d(-k^2)\psi = 0 \]
提取 \(\psi\):
\[ \left[ -iaw - bw^2 + ick - dk^2 \right]\psi = 0 \]
因为 \(\psi \neq 0\):
\[ \boxed{-iaw - bw^2 + ick - dk^2 = 0} \]
三、按次数合并
\[ (-b)w^2 + (-ia)w + (-d)k^2 + (ic)k = 0 \]
四、代入色散关系
非相对论色散关系:
\[ w = \frac{\hbar k^2}{2m} \]
代入:
\[ (-b)\left(\frac{\hbar k^2}{2m}\right)^2 + (-ia)\left(\frac{\hbar k^2}{2m}\right) + (-d)k^2 + (ic)k = 0 \]
展开:
\[ -b\frac{\hbar^2 k^4}{4m^2} - ia\frac{\hbar k^2}{2m} - dk^2 + ick = 0 \]
按 \(k\) 的次数整理:
\[ \left(-b\frac{\hbar^2}{4m^2}\right)k^4 + \left(-ia\frac{\hbar}{2m} - d\right)k^2 + (ic)k = 0 \]
五、多项式恒为零
要对所有 \(k\) 成立,各次系数必须为零:
\(k^4\) 项
\[ -b\frac{\hbar^2}{4m^2} = 0 \Rightarrow \boxed{b = 0} \]
\(k^1\) 项
\[ ic = 0 \Rightarrow \boxed{c = 0} \]
\(k^2\) 项
\[ -ia\frac{\hbar}{2m} - d = 0 \Rightarrow \boxed{d = -ia\frac{\hbar}{2m}} \]
六、确定 \(a\)
取:
\[ a = i\hbar \]
则:
\[ d = -i(i\hbar)\frac{\hbar}{2m} = \frac{\hbar^2}{2m} \]
七、最终结果
\[ \boxed{a = i\hbar, \quad b = 0, \quad c = 0, \quad d = \frac{\hbar^2}{2m}} \]
代回一般方程:
\[ i\hbar\psi_t + \frac{\hbar^2}{2m}\psi_{xx} = 0 \]
这正是薛定谔方程。
八、核心结论
从一般方程出发,代入平面波,再代入色散关系 \(w = \hbar k^2/(2m)\),得到关于 \(k\) 的多项式。要求多项式对所有 \(k\) 成立,各次系数必须为零,于是自动推出:
\[ b = 0, \quad c = 0, \quad d = -ia\frac{\hbar}{2m} \]
取 \(a = i\hbar\),得到:
\[ a = i\hbar, \quad b = 0, \quad c = 0, \quad d = \frac{\hbar^2}{2m} \]
这就是薛定谔方程的系数。
关键:色散关系 \(w \propto k^2\) 强制 \(b=0, c=0\),即时间只能一阶,空间不能有一阶导数项。
九、逻辑链
\[ \text{一般方程} \rightarrow \text{代入平面波} \rightarrow \text{得到 } k,w \text{ 关系} \rightarrow \text{代入色散关系} \rightarrow \text{多项式恒为零} \rightarrow \text{各系数为零} \rightarrow \text{确定 } a,b,c,d \]
这就是从假设到薛定谔方程的完整推导过程。
一、替换关系
德布罗意关系:
\[ p = \hbar k \quad \Rightarrow \quad k = \frac{p}{\hbar} \]
\[ E = \hbar w \quad \Rightarrow \quad w = \frac{E}{\hbar} \]
二、波函数
\[ \psi = e^{i(kx - wt)} \]
替换 \(k, w\):
\[ \psi = e^{i\left(\frac{p}{\hbar}x - \frac{E}{\hbar}t\right)} \]
即:
\[ \psi = e^{\frac{i}{\hbar}(px - Et)} \]
三、逐项求导
时间一阶导:
\[ \psi_t = -\frac{iE}{\hbar}\psi \]
时间二阶导:
\[ \psi_{tt} = \left(-\frac{iE}{\hbar}\right)^2\psi = -\frac{E^2}{\hbar^2}\psi \]
空间一阶导:
\[ \psi_x = \frac{ip}{\hbar}\psi \]
空间二阶导:
\[ \psi_{xx} = \left(\frac{ip}{\hbar}\right)^2\psi = -\frac{p^2}{\hbar^2}\psi \]
四、代入一般方程
\[ a\psi_t + b\psi_{tt} + c\psi_x + d\psi_{xx} = 0 \]
代入:
\[ a\left(-\frac{iE}{\hbar}\right)\psi + b\left(-\frac{E^2}{\hbar^2}\right)\psi + c\left(\frac{ip}{\hbar}\right)\psi + d\left(-\frac{p^2}{\hbar^2}\right)\psi = 0 \]
提取 \(\psi\):
\[ \left[ -\frac{iaE}{\hbar} - \frac{bE^2}{\hbar^2} + \frac{icp}{\hbar} - \frac{dp^2}{\hbar^2} \right]\psi = 0 \]
因为 \(\psi \neq 0\):
\[ \boxed{-\frac{iaE}{\hbar} - \frac{bE^2}{\hbar^2} + \frac{icp}{\hbar} - \frac{dp^2}{\hbar^2} = 0} \]
五、乘以 \(\hbar^2\)
\[ -ia\hbar E - bE^2 + ic\hbar p - dp^2 = 0 \]
按 \(E\) 和 \(p\) 的次数合并:
\[ (-b)E^2 + (-ia\hbar)E + (-d)p^2 + (ic\hbar)p = 0 \]
六、代入非相对论能量关系
\[ E = \frac{p^2}{2m} \]
代入:
\[ (-b)\left(\frac{p^2}{2m}\right)^2 + (-ia\hbar)\left(\frac{p^2}{2m}\right) + (-d)p^2 + (ic\hbar)p = 0 \]
展开:
\[ -b\frac{p^4}{4m^2} - ia\hbar\frac{p^2}{2m} - dp^2 + ic\hbar p = 0 \]
按 \(p\) 的次数整理:
\[ \left(-\frac{b}{4m^2}\right)p^4 + \left(-\frac{ia\hbar}{2m} - d\right)p^2 + (ic\hbar)p = 0 \]
七、多项式恒为零
要对所有 \(p\) 成立,各次系数为零:
\(p^4\) 项
\[ -\frac{b}{4m^2} = 0 \Rightarrow \boxed{b = 0} \]
\(p^1\) 项
\[ ic\hbar = 0 \Rightarrow \boxed{c = 0} \]
\(p^2\) 项
\[ -\frac{ia\hbar}{2m} - d = 0 \Rightarrow \boxed{d = -\frac{ia\hbar}{2m}} \]
八、确定 \(a\)
取:
\[ a = i\hbar \]
则:
\[ d = -\frac{i(i\hbar)\hbar}{2m} = \frac{\hbar^2}{2m} \]
九、最终结果
\[ \boxed{a = i\hbar, \quad b = 0, \quad c = 0, \quad d = \frac{\hbar^2}{2m}} \]
代回一般方程:
\[ i\hbar\psi_t + \frac{\hbar^2}{2m}\psi_{xx} = 0 \]
即:
\[ i\hbar\psi_t = -\frac{\hbar^2}{2m}\psi_{xx} \]
十、核心结论
用 \(p, E\) 替换 \(k, w\) 后,代入一般方程得到:
\[ (-b)E^2 + (-ia\hbar)E + (-d)p^2 + (ic\hbar)p = 0 \]
代入非相对论能量关系 \(E = p^2/(2m)\),得到关于 \(p\) 的多项式:
\[ \left(-\frac{b}{4m^2}\right)p^4 + \left(-\frac{ia\hbar}{2m} - d\right)p^2 + (ic\hbar)p = 0 \]
要求对所有 \(p\) 成立,各次系数为零,推出:
\[ b = 0, \quad c = 0, \quad d = -\frac{ia\hbar}{2m} \]
取 \(a = i\hbar\),得到:
\[ a = i\hbar, \quad b = 0, \quad c = 0, \quad d = \frac{\hbar^2}{2m} \]
这就是薛定谔方程。
十一、和之前用 \(k, w\) 的对比
| 用 \(k, w\) | 用 \(p, E\) | |
|---|---|---|
| 波函数 | \(e^{i(kx-wt)}\) | \(e^{i(px-Et)/\hbar}\) |
| 色散关系 | \(w = \hbar k^2/2m\) | \(E = p^2/2m\) |
| 多项式 | \(k^4, k^2, k\) | \(p^4, p^2, p\) |
| 结论 | \(b=0, c=0, d=-ia\hbar/2m\) | \(b=0, c=0, d=-ia\hbar/2m\) |
两者完全一致。
十二、物理意义
- \(E = p^2/(2m)\) 是非相对论能量关系
- 它是独立物理输入,不是从薛定谔方程来的
- 用它约束一般方程,推出 \(b=0, c=0\)
- 即:时间一阶,空间二阶
一、一般方程(含常数项)
\[ a\psi_t + b\psi_{tt} + c\psi_x + d\psi_{xx} + e\psi = 0 \]
二、波函数
\[ \psi = e^{\frac{i}{\hbar}(px - Et)} \]
三、逐项求导
\[ \psi_t = -\frac{iE}{\hbar}\psi \]
\[ \psi_{tt} = -\frac{E^2}{\hbar^2}\psi \]
\[ \psi_x = \frac{ip}{\hbar}\psi \]
\[ \psi_{xx} = -\frac{p^2}{\hbar^2}\psi \]
四、代入一般方程
\[ a\left(-\frac{iE}{\hbar}\right)\psi + b\left(-\frac{E^2}{\hbar^2}\right)\psi + c\left(\frac{ip}{\hbar}\right)\psi + d\left(-\frac{p^2}{\hbar^2}\right)\psi + e\psi = 0 \]
提取 \(\psi\):
\[ -\frac{iaE}{\hbar} - \frac{bE^2}{\hbar^2} + \frac{icp}{\hbar} - \frac{dp^2}{\hbar^2} + e = 0 \]
乘以 \(\hbar^2\):
\[ -ia\hbar E - bE^2 + ic\hbar p - dp^2 + e\hbar^2 = 0 \]
五、代入相对论能量关系
\[ E^2 = p^2c^2 + m_0^2c^4 \]
代入:
\[ -ia\hbar E - b(p^2c^2 + m_0^2c^4) + ic\hbar p - dp^2 + e\hbar^2 = 0 \]
整理:
\[ \left(-bc^2 - d\right)p^2 + (ic\hbar)p + \left(-ia\hbar E - bm_0^2c^4 + e\hbar^2\right) = 0 \]
六、关键问题:还有 \(E\) 项
这里还有 \(-ia\hbar E\),而 \(E\) 与 \(p\) 不独立:
\[ E = \sqrt{p^2c^2 + m_0^2c^4} \]
所以不能简单地把 \(-ia\hbar E\) 当作常数项。
七、要得到克莱因-高登方程,需要什么?
克莱因-高登方程:
\[ \frac{1}{c^2}\psi_{tt} - \psi_{xx} + \frac{m_0^2c^2}{\hbar^2}\psi = 0 \]
对应系数:
\[ a = 0, \quad b = \frac{1}{c^2}, \quad c = 0, \quad d = -1, \quad e = \frac{m_0^2c^2}{\hbar^2} \]
代入一般关系:
\[ -0 \cdot E - \frac{1}{c^2}E^2 + 0 - (-1)p^2 + \frac{m_0^2c^2}{\hbar^2}\hbar^2 = 0 \]
\[ -\frac{E^2}{c^2} + p^2 + m_0^2c^2 = 0 \]
乘以 \(c^2\):
\[ -E^2 + p^2c^2 + m_0^2c^4 = 0 \]
\[ E^2 = p^2c^2 + m_0^2c^4 \]
正是相对论能量关系!
八、所以,能推出克莱因-高登方程吗?
不能直接“推出”,但可以“反向验证”
- 如果假设方程是克莱因-高登形式,代入平面波,自动得到相对论能量关系
- 如果假设一般方程,代入平面波和相对论能量关系,要求所有 \(p\) 成立,会得到一组约束
让我们看看约束给出什么。
九、严格代入相对论能量关系
回到:
\[ -ia\hbar E - bE^2 + ic\hbar p - dp^2 + e\hbar^2 = 0 \]
代入 \(E^2 = p^2c^2 + m_0^2c^4\):
\[ -ia\hbar E - b(p^2c^2 + m_0^2c^4) + ic\hbar p - dp^2 + e\hbar^2 = 0 \]
注意 \(E\) 仍然存在,且 \(E = \sqrt{p^2c^2 + m_0^2c^4}\) 不是 \(p\) 的多项式。
所以:
- 如果 \(a \neq 0\),方程中含 \(\sqrt{p^2c^2 + m_0^2c^4}\),不是多项式
- 要对所有 \(p\) 成立,必须 \(a = 0\)
令 \(a = 0\):
\[ -b(p^2c^2 + m_0^2c^4) + ic\hbar p - dp^2 + e\hbar^2 = 0 \]
整理:
\[ (-bc^2 - d)p^2 + (ic\hbar)p + (-bm_0^2c^4 + e\hbar^2) = 0 \]
要对所有 \(p\) 成立,各次系数为零:
\(p^2\) 项
\[ -bc^2 - d = 0 \Rightarrow d = -bc^2 \]
\(p^1\) 项
\[ ic\hbar = 0 \Rightarrow c = 0 \]
常数项
\[ -bm_0^2c^4 + e\hbar^2 = 0 \Rightarrow e = \frac{bm_0^2c^4}{\hbar^2} \]
十、结果
\[ a = 0, \quad c = 0, \quad d = -bc^2, \quad e = \frac{bm_0^2c^4}{\hbar^2} \]
\(b\) 任意。
取 \(b = 1/c^2\):
\[ a = 0, \quad b = \frac{1}{c^2}, \quad c = 0, \quad d = -1, \quad e = \frac{m_0^2c^2}{\hbar^2} \]
代回一般方程:
\[ \frac{1}{c^2}\psi_{tt} - \psi_{xx} + \frac{m_0^2c^2}{\hbar^2}\psi = 0 \]
这就是克莱因-高登方程!
十一、核心结论
从一般方程 \(a\psi_t + b\psi_{tt} + c\psi_x + d\psi_{xx} + e\psi = 0\) 出发,代入平面波和相对论能量关系 \(E^2 = p^2c^2 + m_0^2c^4\),要求对所有 \(p\) 成立,得到:
\[ a = 0, \quad c = 0, \quad d = -bc^2, \quad e = \frac{bm_0^2c^4}{\hbar^2} \]
取 \(b = 1/c^2\),得到:
\[ \frac{1}{c^2}\psi_{tt} - \psi_{xx} + \frac{m_0^2c^2}{\hbar^2}\psi = 0 \]
这就是克莱因-高登方程。
关键:相对论能量关系强制 \(a = 0\)(没有时间一阶导),\(c = 0\)(没有空间一阶导),保留时间二阶和空间二阶。
十二、对比
| 能量关系 | 推出的方程 | 时间导数 | 空间导数 |
|---|---|---|---|
| \(E = p^2/2m\) | 薛定谔 | 一阶 | 二阶 |
| \(E^2 = p^2c^2 + m_0^2c^4\) | 克莱因-高登 | 二阶 | 二阶 |
能量关系的次数决定了方程的阶数。